Z và tokenized stock: Sự thật phản trực giác về thế hệ nhà đầu tư mới
Trương Xuân
Tuần trước, tôi lướt qua một báo cáo của Binance Research về Z世代. Dữ liệu cho thấy họ không phải là những kẻ liều lĩnh ôm margin 100x như nhiều người vẫn hình dung. Thực tế, 22% chưa từng bán một cổ phiếu nào. Họ thích ETF hơn, giao dịch ít hơn, và đặc biệt, họ đang mua tokenized stock – cổ phiếu được mã hóa trên blockchain. Đây không phải là một cơn sốt nhất thời. Đây là tín hiệu cho thấy một sự chuyển dịch cơ cấu trong cách thế hệ trẻ tiếp cận thị trường tài chính.
Bối cảnh: Tokenized stock là gì? Đơn giản, các nền tảng như Ondo Finance, Binance bStocks, và Kraken xStocks phát hành token đại diện cho cổ phiếu thật, được lưu ký bởi tổ chức tài chính truyền thống. Tính đến giữa năm 2025, tổng giá trị tokenized stock trên ba nền tảng đạt khoảng 21,6 tỷ USD. Con số này nhỏ bé so với thị trường chứng khoán toàn cầu (hơn 100 nghìn tỷ USD), nhưng tốc độ tăng trưởng đáng chú ý. Đặc biệt, Binance bStocks chỉ mất vài tháng để vượt qua Kraken xStocks, nhờ vào lợi thế người dùng khổng lồ. Điều này cho thấy cuộc chơi không phải là công nghệ, mà là phân phối.
Phân tích kỹ thuật: Tokenized stock không phải là phát minh mới. Đã có những nỗ lực từ 2018-2019 như tZERO, Polymath, nhưng thất bại vì thiếu thanh khoản và khung pháp lý. Lần này, sự khác biệt nằm ở chỗ các nền tảng đã xây dựng được quy trình tuân thủ chặt chẽ: lưu ký, KYC/AML, và hợp tác với các sàn giao dịch lớn. Công nghệ smart contract chỉ là phần nổi. Phần chìm là hàng loạt thỏa thuận pháp lý và giấy phép. Ondo Finance dẫn đầu với 9,72 tỷ USD nhờ việc token hóa trái phiếu kho bạc Mỹ và quỹ thị trường tiền tệ, tạo ra một hệ sinh thái RWA đa dạng. Binance bStocks và Kraken xStocks tập trung vào cổ phiếu riêng lẻ. Sự khác biệt thực sự không nằm ở tốc độ giao dịch hay độ trễ, mà là ai có thể thuyết phục được nhiều người dùng và nhà phát hành tham gia vào hệ thống của mình. Giống như cuộc chiến giữa OP Stack và ZK Stack vậy – ai có nhiều chain deploy trước, người đó thắng.
Dữ liệu Z世代 từ báo cáo Binance Research thực sự làm tôi ngạc nhiên. Họ giao dịch hợp đồng vĩnh viễn trung bình 13 lần/tháng, thấp hơn thế hệ Millennials (17 lần). 88,2% chưa từng giao dịch đòn bẩy hoặc ETF nghịch đảo. Tỷ lệ nắm giữ ETF trong danh mục của họ tăng từ 18,5% lên 21,9% chỉ trong một tháng. Đây là những con số phá vỡ định kiến “gen Z = gambler”. Họ thực sự là những nhà đầu tư dài hạn, ưa thích sự đơn giản và chi phí thấp. Điều này có ý nghĩa lớn với tokenized stock: nhu cầu sẽ không đến từ giao dịch tần suất cao, mà từ nhu cầu nắm giữ tài sản số hóa tương tự như ETF. Các nền tảng tokenized stock cần chuyển trọng tâm từ việc thu phí giao dịch sang thu phí quản lý tài sản (AUM). Đây là mô hình bền vững hơn nhiều so với phí giao dịch.
Góc nhìn phản trực giác: Thị trường đang hiểu sai về Z世代. Họ không phải là những kẻ săn lùng alpha, mà là những người tìm kiếm sự an toàn trong một thế giới bất ổn. Họ sinh ra sau khủng hoảng tài chính 2008, lớn lên cùng crypto, nhưng lại có tư duy phòng thủ. Bằng chứng là họ thích ETF – một sản phẩm đầu tư thụ động, chi phí thấp. Tokenized stock, nếu được đóng gói dưới dạng ETF mã hóa, sẽ là sản phẩm hoàn hảo cho họ. Nhưng điều này cũng đặt ra một thách thức: nếu Z世代 chỉ mua và giữ, thì doanh thu từ giao dịch của các sàn sẽ giảm. Các nền tảng tokenized stock sẽ phải cạnh tranh bằng cách nào? Câu trả lời nằm ở quy mô tài sản quản lý. Ai thu hút được nhiều tiền nhàn rỗi nhất, người đó thắng. Và trong cuộc chơi này, Binance với 200 triệu người dùng đang chiếm ưu thế, bất chấp rủi ro pháp lý. Kraken có lợi thế tuân thủ tại Mỹ, nhưng nếu không mở rộng được user base, họ sẽ bị bỏ lại. Ondo Finance, với cấu trúc SPV và tuân thủ chặt chẽ, lại đang ở vị thế tốt để phục vụ các tổ chức. Ba chiến lược khác nhau, nhưng chỉ một sẽ thống trị trong dài hạn.
Takeaway: Tokenized stock không phải là một trend thoáng qua. Nó là cầu nối giữa TradFi và DeFi, và Z世代 là động lực chính thúc đẩy sự chuyển dịch này. Nhưng câu chuyện không dừng lại ở cổ phiếu. Hãy nhìn vào dữ liệu: Z世代 thích ETF. Vậy tokenized ETF sẽ là sản phẩm tiếp theo? Và nếu điều đó xảy ra, liệu các quỹ ETF truyền thống như BlackRock có còn giữ được vị thế? Hay họ sẽ phải token hóa chính mình? Tôi không có câu trả lời, nhưng tôi biết một điều: thế hệ tiếp theo của thị trường tài chính đang được định hình ngay bây giờ, và nó không giống như những gì chúng ta tưởng.