Arc: Nền tảng Layer-1 của Circle và cái giá phải trả cho sự tiện lợi stablecoin

Ở Buenos Aires, tôi vẫn nhớ hình ảnh một bà lão bán bánh empanada trước cửa nhà thờ, tay run run nhận tờ USDC từ chiếc điện thoại cũ của cô con gái đang làm việc ở nước ngoài. Bà không hiểu blockchain là gì, nhưng bà hiểu rằng mảnh giấy bạc đó đã không còn nằm trong tay bà. Cô con gái bà cũng không biết rằng đồng tiền số cô gửi về mỗi tuần thực chất là một lời hứa do một công ty ở Boston đảm bảo. Lời hứa ấy vừa có một mái nhà mới — Arc, một layer-1 blockchain do Circle phát triển. Khi tôi đọc thông báo này vào sáng thứ Ba, tôi nhớ lại năm 2017, khi tôi đứng trong một căn phòng ẩm thấp ở khu Palermo, giải thích cho 250 con người háo hức rằng Ethereum là một cỗ máy sự thật. Bây giờ, tôi tự hỏi: cỗ máy sự thật đó có còn cần đến những người canh gác không? Và một khi người canh gác nắm cả chìa khóa, chúng ta còn gọi nó là phi tập trung được sao? Arc không phải là một thông báo nhỏ. Nó là tuyên ngôn chiến lược của Circle, tập đoàn phát hành USDC, loại stablecoin lớn thứ hai thế giới với hơn 170 tỷ đô la Mỹ đang lưu hành. Hãy nghe tôi nói rõ: một nhà phát hành tài sản số đang xây dựng một blockchain riêng, thiết kế cho stablecoin-native finance. Nghe có vẻ vô hại, thậm chí tiến bộ. Nhưng bên trong cái vỏ bọc hoàn hảo ấy là một câu hỏi mà không ai trong giới marketing muốn trả lời: tại sao bạn cần một blockchain mới trong khi đã có hàng chục blockchain khác đang chạy tốt và rẻ hơn? Họ sẽ nói về khả năng chuyên môn hóa, về hiệu quả, về việc tạo ra một môi trường tối ưu cho stablecoin. Tôi đã nghe những lời này từ hơn một thập kỷ nay, từ những dự án bảo trì tốt nhất của Ethereum cho đến những giải pháp mở rộng thần kỳ của các công ty tư nhân. Kết cục cuối cùng thường giống nhau: sự tập trung hóa ngày càng chặt hơn, và nỗi đau phi tập trung bị đẩy ra rìa. Khi Circle công bố Arc, họ nói về một môi trường mà USDC có thể hoạt động như một cơ quan chức năng, một "stablecoin-native" không cần cầu nối, không cần cơ chế chuyển đổi phức tạp. Họ nhấn mạnh rằng Arc sẽ có những đặc quyền kỹ thuật: phí gas được trả bằng USDC, thanh khoản tập trung, và một cơ sở hạ tầng có thể tương tác trực tiếp với các thị trường tài chính truyền thống. Nghe như một khải hoàn ca của sự hiện đại hóa ngân hàng. Nhưng hãy nhìn vào kiến trúc bên dưới. Tôi đã dành hai mươi chín năm quan sát sự tiến hóa của tiền tệ và kỹ thuật số, và tôi biết rằng khi một công ty phát hành tiền tệ sở hữu chính sàn giao dịch, họ sở hữu cả hai phía của trò chơi. Arc không phải là câu trả lời cho sự phi tập trung; nó là câu trả lời cho các cổ đông của Circle. Bạn có thể nói rằng tôi quá bi quan. Rằng Arc chỉ là một bổ sung, không phải thay thế, và rằng những blockchain khác vẫn tồn tại như những nơi trú ẩn thực sự của sự tự do. Tôi mong điều đó là sự thật. Nhưng hãy nhìn vào lịch sử của trò chơi tiền tệ: những ai kiểm soát cơ sở hạ tầng thanh toán sẽ kiểm soát các quy tắc. Và những quy tắc này được viết bởi con người, có thể sửa đổi bởi con người, và cuối cùng bảo vệ lợi ích của những người nắm quyền. Chúng ta đã đi từ việc tin tưởng chính phủ đến việc tin tưởng các ngân hàng trung ương, và bây giờ chúng ta đang tiến tới việc tin tưởng một công ty ở Boston. Hãy để tôi kể cho bạn nghe về một lần tư vấn cho Banco Macro vào năm ngoái. 200 nhân viên ngân hàng được mời nghe về blockchain, và vị giám đốc chiến lược của họ đã hỏi tôi: "Ông nghĩ sao về một đồng tiền số do chính ngân hàng phát hành, vận hành trên blockchain của ngân hàng đó?" Tôi nhìn ông ta và trả lời: "Thưa ông, đó không phải blockchain, đó chỉ là một cơ sở dữ liệu với đèn màu đẹp." Ông ta cười vì nghĩ rằng tôi đang nói đùa. Nhưng tôi hoàn toàn nghiêm túc. Một blockchain nơi một thực thể nắm toàn quyền viết dữ liệu, kiểm soát xác thực, và cuối cùng sở hữu nền tảng, không khác gì một hệ thống kế toán sổ cái trung tâm. Những đèn màu chỉ để trang trí. Arc của Circle về bản chất là một trung tâm dữ liệu với lớp mã hóa. Nhưng đừng hiểu lầm tôi: sự tập trung hóa không phải lúc nào cũng xấu. Nó hiệu quả, nó nhanh chóng, và nó đỡ rắc rối hơn nhiều so với việc phải thuyết phục hàng nghìn node đồng thuận. Câu hỏi mà chúng ta nên đặt ra là: hiệu quả đó được mua bằng cái giá nào? Với một giao thức Bitcoin phi tập trung, bạn sở hữu sự an toàn của mình. Với Arc, bạn sở hữu sự tiện lợi — nhưng sự tiện lợi đó có một cái giá thầm lặng: bạn không có quyền sửa lỗi, không có quyền chống lại sự kiểm duyệt, và không có quyền rời đi mà không mất đi thanh khoản. Tôi biết những người xây dựng nên Arc có thể nói rằng họ sẽ sử dụng các sequencer phi tập trung, rằng họ sẽ có một mạng lưới validator đa dạng, rằng họ sẽ minh bạch. Nhưng tôi đã nghe tất cả những điều này suốt hai năm qua từ các đội ngũ Layer-2: "decentralized sequencing" vẫn chỉ là một PowerPoint. Các dự án lớn như Arbitrum, Optimism, tất cả đều hứa hẹn và chưa một ai giao được sự phi tập trung thực sự. Một công ty phát hành stablecoin nắm giữ cả ba tầng: tầng phát hành, tầng thanh toán, và tầng sở hữu blockchain. Đây là một vòng khép kín hoàn hảo. Ngọn lửa của niềm tin không thể được thắp sáng từ một trung tâm. Hãy nói về cơ chế cụ thể. Arc được thiết kế để thanh toán bằng USDC trong mọi lớp của nó. Điều đó có nghĩa là nếu bạn muốn trả phí gas, bạn dùng USDC. Nếu bạn muốn staking, bạn dùng USDC. Nếu bạn muốn vay, bạn dùng USDC. Nghe thì thân thiện với người dùng, nhưng nó cũng có nghĩa là toàn bộ nền kinh tế trên Arc phụ thuộc vào một tài sản duy nhất do một tổ chức duy nhất phát hành. Trong lịch sử các hệ thống tiền tệ, bất kỳ ai kiểm soát toàn bộ cung tiền của một khu vực kinh tế đều có thể thao túng nó bằng cách thay đổi tỷ giá, đóng băng tài khoản, hoặc đơn giản là ngừng hoạt động. Circle có quyền đóng băng USDC của một địa chỉ bất kỳ chỉ bằng một lệnh từ một cơ quan có thẩm quyền. Trên các blockchain công khai khác, nếu USDC của bạn bị đóng băng, bạn vẫn có thể sử dụng các tài sản khác, hoặc chuyển sang DAI, hoặc dùng Bitcoin. Trên Arc, toàn bộ nền kinh tế của bạn nằm trong cùng một rổ giỏ. Điều này dẫn tới một câu hỏi sâu xa hơn: chúng ta có đang tạo ra một thế giới nơi mà stablecoin tập trung trở thành độc quyền thanh toán mà không có sự giám sát dân chủ nào không? MiCA, quy định về thị trường tiền điện tử của châu Âu, mang lại vẻ trong sáng bề ngoài, với các yêu cầu về dự trữ và báo cáo. Nhưng hãy nhìn vào thực tế: MiCA yêu cầu các nhà phát hành stablecoin phải giữ dự trữ trong các ngân hàng được phê duyệt, và các nhà cung cấp dịch vụ tài sản tiền điện tử (CASP) phải chi một khoản khổng lồ để tuân thủ. Những quy định này, tôi đã phân tích từng điều khoản, cuối cùng sẽ giết chết các dự án nhỏ không đủ chi phí, chỉ để lại những con cá lớn như Circle. Và khi một con cá lớn như vậy kiểm soát cả blockchain, sự phân quyền chỉ còn là một câu chuyện cổ tích để kể cho các nhà đầu tư. Không ai hỏi tại sao một blockchain stablecoin-native cần đến một layer-1 riêng, trong khi các chuỗi lớn như Ethereum hay Solana đã có hạ tầng vững chắc. Câu trả lời lịch sự là để tối ưu hóa, để tránh phí gas biến động, để có thể tích hợp trực tiếp với trái phiếu kho bạc Mỹ. Câu trả lời không lịch sự là để nắm bắt toàn bộ giá trị của hệ sinh thái. Circle sẽ không chỉ là nhà phát hành token; họ sẽ là người vận hành nền tảng, người giữ quyền nâng cấp, người quyết định token nào được phép chạy trên đó. Đó không phải là một thị trường tự do, mà là một khu vực đô thị được quy hoạch bởi một nhà phát triển duy nhất. Tôi nhớ lại một câu nói của Andreas Antonopoulos trong một buổi hội thảo năm 2018: "Nếu bạn không nắm giữ khóa riêng của mình, bạn không sở hữu tài sản của mình." Ngày nay, chúng ta còn nói thêm: "Nếu bạn không kiểm soát blockchain mà bạn sử dụng, bạn không sở hữu tương lai của mình." Trên Arc, khóa riêng vẫn nằm trong tay bạn, nhưng khả năng thực hiện giao dịch nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn. Nếu Circle quyết định nâng cấp giao thức để đóng băng tất cả các địa chỉ ở một quốc gia nào đó, họ làm được. Nếu họ quyết định tăng phí gấp mười lần, họ cũng làm được. Blockchain là một cỗ máy sự thật, nhưng khi cỗ máy đó nằm trong tay một người, sự thật trở thành một công cụ thương lượng. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, tôi được hỏi về tác động của Arc đến thị trường đang tăng hiện nay. Câu trả lời của tôi: sự phấn khích mà bạn thấy trên các bài đăng của influencer không phải là từ niềm tin kỹ thuật, mà là từ sự kỳ vọng về thanh khoản. Khi thị trường tăng, người ta dễ dàng quên đi sự khác biệt giữa tài chính phi tập trung thực sự và một sàn giao dịch trá hình dưới tên gọi layer-1. Tôi khuyên mọi người hãy đọc mã nguồn trước khi đọc whitepaper. Hãy nhìn vào cách các quyền cấu hình được phân bổ, cách các quyền truy cập được kiểm soát, và cách các quyết định nâng cấp được thực hiện. Nếu bạn thấy một hợp đồng thông minh có thể được thay thế bởi một ví lạnh của công ty, thì bạn đang nhìn vào một sản phẩm, không phải một giao thức. Nhưng tôi không chỉ trích để chỉ trích. Có một bài học tích cực từ Arc: stablecoin chính là một trong những trường hợp sử dụng blockchain có ý nghĩa nhất đối với đại đa số người dân ở các quốc gia như Argentina của tôi, nơi đồng tiền nội địa mất giá không ngừng. Một nền kinh tế hyperinflation khiến USDC trở thành một chiếc phao cứu sinh. Và nếu Circle có thể cung cấp một môi trường giao dịch nhanh hơn, rẻ hơn, an toàn hơn cho những người bán bánh empanada như bà lão kia, thì đó là một đóng góp thật sự. Nhưng chính vì tiềm năng này là quá lớn, chúng ta càng phải cẩn trọng. Một công ty tư nhân không phải là một chính phủ, nhưng quyền lực của họ đối với nền tảng có thể vượt qua quyền lực của nhiều chính phủ nhỏ. Bà lão bán empanada có biết rằng, chỉ trong chớp mắt, một lệnh đóng băng từ Circle có thể khiến bà không còn mua được bột mì? Bà không biết. Cô con gái gửi tiền cũng không biết. Sự vô minh ấy chính là mảnh đất màu mỡ cho sự tập trung hóa ngọt ngào. Cánh cửa của tương lai không được mở bằng chìa khóa, mà bằng sự tỉnh thức của cộng đồng. Nếu Arc thành công, nó sẽ trở thành nơi sinh sống của hàng triệu người không có tài khoản ngân hàng, không có sự bảo vệ của luật pháp địa phương, và không có tiếng nói trong các quyết định quản trị của Circle. Họ sẽ tin tưởng vào những lời hứa của một tập đoàn, giống như họ từng tin tưởng ngân hàng quốc gia trước khi sụp đổ. Tôi đã chứng kiến điều đó ở Buenos Aires vào năm 2001, khi người dân mất hết tiền tiết kiệm trong cái gọi là "corralito". Tôi còn nhớ những dòng người xếp hàng trước ngân hàng, tuyệt vọng và giận dữ. Nếu chúng ta tái tạo lại một hệ thống ngân hàng dưới dạng blockchain, với một công ty tư nhân đóng vai ngân hàng trung ương, thì chúng ta đã không học được gì từ lịch sử. Tuy nhiên, tôi cũng muốn nhìn vào góc độ phản trực giác: có thể Arc là điều tốt nhất cho sự phát triển của stablecoin, nếu nó hoạt động như một sản phẩm thương mại thay vì một giao thức phi tập trung. Chúng ta đã có quá nhiều dự án cố gắng đạt được sự phi tập trung trước khi có tính thanh khoản, và kết cục là những vùng đất hoang. Arc có thể cung cấp một thử nghiệm thu hẹp, nơi mà những người dùng quan tâm đến hiệu quả hơn là tư tưởng có thể tìm thấy một môi trường hoạt động tốt. Nhưng đổi lại, xã hội chúng ta cần có một giải pháp thay thế thực sự phi tập trung, nơi mà stablecoin được phát hành bởi một giao thức tự động, không thể bị đóng băng. Tôi luôn ủng hộ việc xây dựng song song hai thế giới: một thế giới thực dụng cho đại chúng, và một thế giới lý tưởng cho những người tin vào sự tự do. Và đây là nơi mà quan điểm của tôi về Bitcoin trở nên quan trọng. Sau halving lần thứ tư, doanh thu của các thợ mỏ đã giảm một nửa, và điều đó thúc đẩy sự tập trung hóa hash power vào vài pool lớn. Điều này làm cho mạng lưới Bitcoin trở nên dễ bị tổn thương hơn về mặt lý thuyết. Nhưng ngay cả khi vậy, Bitcoin vẫn là một mạng lưới không có chủ sở hữu trung tâm. Không ai có thể đóng băng Bitcoin, không ai có thể ngừng hoạt động mạng lưới. Đây là một tài sản thực sự không tin tưởng được. Trái lại, Arc sẽ luôn là một sản phẩm thương mại, với một đội ngũ phát triển có thể thay đổi thành phần của trình xác thực, và một hội đồng quản trị có thể nghe theo yêu cầu của các cơ quan quản lý Mỹ. Stablecoin là một phương tiện thanh toán tốt, nhưng nó không phải là tiền phi tập trung. Nếu bạn muốn tự do thực sự, bạn cần nắm giữ Bitcoin. Nếu bạn cần sự ổn định và tiện lợi, hãy sử dụng USDC, nhưng hãy nhớ rằng bạn đang thuê một dịch vụ từ một công ty. Sự khác biệt giữa sở hữu và thuê mướn chính là điều mà quá nhiều người bỏ qua. Trong những năm tới, tôi tưởng tượng ra một phiên bản của Arc được tích hợp với các khoản đầu tư trái phiếu chính phủ Mỹ, nơi mà người dùng toàn cầu có thể hưởng lợi suất từ đồng đô la ổn định ngay trên blockchain. Điều này có thể mang lại một công cụ tài chính mạnh mẽ để bảo vệ người dân ở các nước đang phát triển. Nhưng tôi cũng hình dung ra một kịch bản tồi tệ hơn: nếu Circle gặp khó khăn tài chính, hoặc bị kiện tụng, hoặc bị điều tra, toàn bộ hệ sinh thái của Arc sẽ sụp đổ trong một ngày. Khi bạn đặt tất cả trứng vào một giỏ, giỏ đó cần phải là một tổ chức không thể phá sản. Một công ty tư nhân có thể phá sản. Một giao thức phi tập trung thì không. Cuộc sống của tôi ở Buenos Aires đã dạy tôi rằng lòng tin là một loại hàng hóa hiếm nhất. Nhà ga Retiro đầy những người bán đủ thứ, nhưng họ không bao giờ bán lòng tin. Họ bán sự sống còn. Khi tôi nhìn thấy một cộng đồng chấp nhận Arc như một "tương lai của tài chính", tôi lo lắng rằng chúng ta đang trao đi sự sống còn của mình cho một công ty có trụ sở ở một quốc gia đang áp đặt các lệnh trừng phạt kinh tế lên nửa thế giới. Bạn có thể nói rằng tôi đang suy nghĩ quá nhiều, rằng công nghệ là trung lập. Nhưng công nghệ không bao giờ trung lập; nó mang trong mình các giá trị của những người xây dựng nó. Và những người xây dựng nên Arc là những người đã cắt đứt dịch vụ của họ khi các cơ quan quản lý yêu cầu. Mỗi khi tôi giúp một người mới bắt đầu học về blockchain, tôi luôn đưa ra một hình ảnh đơn giản: blockchain là một sổ cái công khai, nơi mọi người có thể ghi chép, nhưng không ai có thể tẩy xóa. Nếu có một người có thể tẩy xóa, thì đó không còn là một sổ cái công khai nữa, mà là một cuốn sổ ghi chép của ngài quản lý. Với Arc, chúng ta có một cuốn sổ ghi chép rất đẹp, rất nhanh, rất sạch, nhưng chìa khóa xóa dữ liệu nằm trong tay Circle. Họ sẽ nói rằng họ sẽ không bao giờ xóa dữ liệu, rằng họ tôn trọng tính toàn vẹn. Nhưng sự thật là họ có thể, và khả năng đó đã đủ để thay đổi động lực quyền lực. Trong một mối quan hệ, nếu một bên có quyền đọc tin nhắn của bên kia, ngay cả khi họ không bao giờ dùng đến, mối quan hệ đó không còn bình đẳng nữa. Hãy nhìn vào những cuộc tranh luận về quản trị trong cộng đồng tiền điện tử. Chúng ta nói về việc bỏ phiếu, về các đề xuất cải tiến, về các tổ chức tự trị phi tập trung. Nhưng trên Arc, tôi cá rằng quyền quản trị sẽ nằm trong tay Circle, hoặc các quỹ token hợp tác với Circle, hoặc những nhà đầu tư lớn mua ghế validator. Điều đó có thể được trang trí bằng một lớp DAO để làm vừa lòng những người theo chủ nghĩa lý tưởng. Nhưng hãy nhìn vào việc ai kiểm soát thời gian chặn, ai kiểm soát kho phí, ai kiểm soát quyền nâng cấp. Sức mạnh không nằm ở nơi bạn đặt lá phiếu; nó nằm ở nơi bạn đặt máy chủ. Tôi nhớ lại dự án NFT từ thiện của tôi vào năm 2021. Khi chúng tôi phát hành "Blockchain 101 Art Collection", chúng tôi đã sử dụng OpenSea vì tính thanh khoản, dù tôi biết rằng OpenSea là một nền tảng tập trung. Nhưng chúng tôi chấp nhận rủi ro đó vì mục tiêu gây quỹ học bổng. Đó là một sự đánh đổi: chúng tôi sử dụng một nền tảng tập trung để phục vụ mục tiêu tốt đẹp, nhưng chúng tôi không bao giờ nhầm lẫn giữa nền tảng với cộng đồng. Cộng đồng của chúng tôi vẫn có thể rời đi bất cứ lúc nào, vì các NFT của chúng tôi nằm trên IPFS và hợp đồng thông minh trên Ethereum. Còn trên Arc, bạn có thể rời đi, nhưng USDC của bạn sẽ chỉ hoạt động trong môi trường mà Circle cho phép. Có nghĩa là, sự trung thành bị khóa bởi thanh khoản, không phải bởi niềm tin. Đây là lý do tại sao tôi viết bài này. Không phải để chống lại Circle, mà để cảnh tỉnh những ai đang nghĩ rằng Arc là một bước tiến lớn trong sự phi tập trung. Bước tiến đó chỉ thực sự to lớn nếu chúng ta có thể đảm bảo rằng những người dùng phổ thông có thể hiểu được rủi ro của sự tập trung hóa này. Chúng ta cần một nền giáo dục mạnh mẽ, không chỉ dạy về cách dùng USDC trên Arc, mà còn dạy về cách định giá quyền lực và sự tự do. Những khóa học miễn phí của CryptoVolve sẽ luôn nhấn mạnh rằng một giao thức phi tập trung không có chủ sở hữu, và một nhà cung cấp dịch vụ có chủ sở hữu. Đó là sự khác biệt tuyệt đối giữa một quốc gia và một công ty. Vào cuối ngày, câu hỏi không phải là "Arc có tồn tại được không", mà là "chúng ta còn bao nhiêu không gian cho những hệ thống thực sự tự trị sau khi họ thành công". Khi một nửa thế giới chuyển sang sử dụng stablecoin tập trung trên các blockchain tập trung, họ sẽ mất động lực để xây dựng sự thay thế phi tập trung. Sự tiện lợi là chất gây nghiện mạnh nhất của thế kỷ 21. Tôi lo sợ rằng sự tự do sẽ mất dần trong những cuộc giao dịch nhanh như chớp của Arc. Nhưng tôi cũng là một người tin vào sự tiến bộ. Hãy để tôi kết thúc bằng một tia hy vọng. Trong bối cảnh thị trường tăng giá hiện nay, những kẻ cơ hội có thể đổ tiền vào Arc như một con thuyền đẹp. Nhưng đồng thời, tôi nhận thấy một sự tỉnh thức ngày càng lớn trong cộng đồng: người dùng đang bắt đầu đòi hỏi sự minh bạch hơn, quyền tự quản tốt hơn, và các giao thức phi tập trung có khả năng chống kiểm duyệt cao hơn. Arc có thể phục vụ như một bài học ngược: nó cho thấy rằng ngay cả một tập đoàn phát hành stablecoin lớn nhất cũng không thể đáp ứng được khát vọng thực sự của những người theo chủ nghĩa phi tập trung. Điều đó sẽ thúc đẩy một thế hệ xây dựng các giao thức stablecoin tự động, không chiếm hữu, dựa trên các kho bạc phi tập trung như DAI nhưng với quy mô lớn hơn. Trong ngôn ngữ của những người lạc quan, chúng tôi nói rằng mỗi đám mây đen có một lớp lót bạc. Arc là một đám mây đen lớn, nhưng lớp lót bạc là cơ hội để chúng ta xác định rõ hơn giá trị của sự phi tập trung. Nếu một ngày nào đó, bạn đang ngồi trong một quán cà phê ở Buenos Aires và ai đó hỏi bạn tại sao bạn không dùng Arc, hãy nói với họ rằng bạn không muốn thuê thứ gì bạn có thể sở hữu. Còn nếu bạn đang suy nghĩ về việc sử dụng USDC cho các giao dịch hàng ngày, hãy sử dụng nó trên những chuỗi phi tập trung nhất có thể, và luôn duy trì một phần tài sản của bạn trong một hệ thống không có chủ sở hữu, như Bitcoin. Ngọn gió của sự thay đổi không thổi theo hướng của những người nắm quyền. Tôi vẫn nhìn thấy hình ảnh bà lão bán empanada mỗi ngày trên đường đi dạy. Cô con gái của bà giờ đây sẽ nghe đến Arc, và có thể nghĩ rằng đó là một cải tiến đáng hoan nghênh. Bà sẽ không bao giờ biết rằng lời hứa ổn định của bà có thể bị phụ thuộc vào các quyết định của một hội đồng quản trị ở Boston. Nhưng tôi sẽ làm công việc của mình, với tư cách là một nhà giáo dục, một người làm cầu nối, để mỗi người dân đều hiểu rằng sự ổn định và sự tự do là hai thứ khác nhau. Chúng ta có thể nhận được sự ổn định từ Arc, nhưng chúng ta phải giữ sự tự do của mình ở một nơi khác, trong một giao thức không thuộc về ai, không bị kiểm soát bởi bất cứ ai. Chúng ta hãy cùng tiến bước, mang trên vai nhận thức về quyền lực, và không bao giờ ngừng mơ về một thế giới nơi mà mỗi dòng sổ cái đều thuộc về tất cả. Ngọn lửa của niềm tin không thể được thắp sáng từ một trung tâm. Nó phải được thắp lên từ hàng triệu ngọn nến nhỏ bé trong cộng đồng của những người tin rằng một thế giới công bằng hơn đang đến. Arc có thể là một ngọn nến lớn, nhưng nó chỉ là một ngọn nến. Còn chúng ta, những người dạy, những người xây dựng, những người mơ mộng, chúng ta là mùa xuân của tự do. Tôi chọn tin rằng những người trẻ ở Argentina, ở Việt Nam, ở khắp nơi trên thế giới, khi họ học về blockchain, họ sẽ học về sự phi tập trung như một giá trị chứ không chỉ là một tính năng kỹ thuật. Và khi họ nhìn vào Arc, họ sẽ mỉm cười và nói: "Đó là một sản phẩm thú vị", rồi tiếp tục xây dựng những thứ không thể bị tịch thu, không thể bị đóng băng, và không thể thuộc về một công ty nào. Tất cả những gì chúng ta cần là tỉnh táo, và kiên trì.