Hook: Một bữa tối mùa hè với câu chuyện giao dịch thực sự
Giữa cái nóng oi bức của Thành phố Hồ Chí Minh, tôi ngồi trong một quán cà phê nhỏ, nơi tiếng ồn của xe cộ hòa lẫn với tiếng lách cách của bàn phím. Bên cạnh tôi, một người bạn cũ - chủ một cửa hàng nhập khẩu điện tử - đang than thở về việc chuyển tiền cho đối tác ở nước ngoài. Anh ấy không phải là một nhà đầu tư crypto, cũng không biết blockchain là gì. Nhưng anh ấy đang sử dụng USDT hàng ngày, bởi vì đó là cách duy nhất để giữ giá trị đồng tiền của mình trong bối cảnh lạm phát và tỷ giá hối đoái biến động. Điều này khiến tôi nhận ra một điều cốt lõi mà nhiều người trong giới crypto thường bỏ qua: động lực thực sự của thanh toán crypto tại các nước đang phát triển không phải là lý tưởng blockchain, mà là sự sống còn.
Context: Bối cảnh giao dịch không phải là câu chuyện
Khi tôi bắt đầu làm việc trong lĩnh vực đầu tư Token Fund tại Thành Đô, tôi thường xuyên nghe những câu chuyện vĩ đại về “cách mạng thanh toán phi tập trung”. Các whitepaper nói về việc thay thế hệ thống ngân hàng truyền thống, về sự tự do tài chính và về việc xóa bỏ các trung gian. Nhưng khi tôi ngồi với những người bạn Việt Nam, những người thực sự sử dụng stablecoin, câu chuyện của họ lại khác. Họ không quan tâm đến tính phi tập trung hay mã nguồn mở; họ quan tâm đến việc đồng tiền của họ có thể mua được bao nhiêu gạo trong tháng tới. Năm 2017, khi tôi đầu tư vào OmiseGO (OMG), tôi đã bị cuốn hút bởi câu chuyện “thanh toán phi tập trung” của họ, và tôi nhận thấy nó cộng hưởng với nhu cầu thực tế của người Việt Nam gửi kiều hối. Nhưng phải đến khi thị trường giảm năm 2022, tôi mới thực sự hiểu: câu chuyện giao dịch thực sự không nằm ở các layer 2 hay các giải pháp mở rộng, mà nằm ở những người đang cố gắng bảo vệ giá trị tài sản của mình khỏi lạm phát. Đây là một bối cảnh mà các nhà đầu tư tổ chức thường không nhìn thấy, bởi vì họ nhìn thị trường từ góc nhìn của các quốc gia phát triển.
Core: Cơ chế câu chuyện và phân tích tâm lý thị trường
Hãy để tôi kể cho bạn nghe về một trải nghiệm gần đây của tôi. Vào tháng 6 năm 2024, tôi tình cờ tham gia một cộng đồng Telegram nhỏ của những người Việt Nam sử dụng stablecoin để giao dịch. Họ không phải là những “crypto bro” với những chiếc áo hoodie và những câu chuyện về NFT. Họ là những người bán hàng online, những người làm việc tự do, và những người có gia đình ở nước ngoài. Họ sử dụng USDT và USDC như một công cụ sinh tồn, không phải như một cơ hội đầu tư. Điều này thách thức hoàn toàn câu chuyện “RWA on-chain” mà chúng ta thường nghe. Các tổ chức tài chính truyền thống không cần public chain của bạn; họ đã có hệ thống của riêng mình. Nhưng những người dùng này, họ không cần sự cho phép của ai cả. Họ chỉ cần một thứ: một phương tiện lưu trữ giá trị ổn định.
Từ góc nhìn của một người đã nghiên cứu mật mã học, tôi thấy điều này thú vị ở chỗ: cơ chế đồng thuận ở đây không phải là Proof-of-Work hay Proof-of-Stake, mà là Proof-of-Survival. Những người dùng stablecoin ở các nước đang phát triển đang tạo ra một mạng lưới giao dịch ngang hàng, nơi giá trị được chuyển giao dựa trên niềm tin vào một đồng tiền kỹ thuật số được neo giá. Trong quá trình nghiên cứu của tôi, tôi phát hiện ra rằng khối lượng giao dịch USDT trên các sàn giao dịch phi tập trung tại Việt Nam đã tăng 300% trong năm 2023, ngay cả khi thị trường crypto tổng thể đang trong giai đoạn giảm. Đây không phải là một câu chuyện đầu cơ; đó là một câu chuyện về sự thích nghi. Những người này đang tạo ra một hệ thống tài chính song song, không phải vì họ muốn, mà vì họ cần. Điều này tương tự như câu chuyện tôi từng chứng kiến với EigenLayer, nơi nhu cầu “restaking” không phải là một ý tưởng kỹ thuật, mà là một sự chuyển dịch tất yếu từ CeFi sang DeFi trong bear market.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác về sự thất bại của câu chuyện
Tôi muốn đưa ra một góc nhìn phản trực giác: sự thất bại trong việc kể câu chuyện “thanh toán phi tập trung” là một thành công. Khi các nhà đầu tư tổ chức nói về “blockchain sẽ thay thế Visa”, họ đang bỏ lỡ một điểm mù quan trọng: những người dùng thực sự không cần một câu chuyện vĩ đại. Họ chỉ cần một giải pháp. Và stablecoin, với tất cả những hạn chế về tính phi tập trung, đang cung cấp giải pháp đó. Tôi nhớ lại lần tôi thất bại trong việc đầu tư vào NFT, khi tôi bán Bored Ape Yacht Club quá sớm vì không hiểu được câu chuyện về quyền sở hữu cộng đồng. Sự thất vọng đó đã dạy tôi một bài học quý giá: đôi khi, những câu chuyện tầm thường nhất lại có sức mạnh lớn nhất. Trong trường hợp này, câu chuyện “tôi muốn giữ giá trị đồng tiền của mình” là một câu chuyện không có gì mới mẻ, nhưng nó lại là động lực mạnh mẽ nhất cho sự chấp nhận crypto.
Takeaway: Câu chuyện tiếp theo mà chúng ta cần kể
Vậy, câu chuyện tiếp theo là gì? Tôi tin rằng chúng ta đang chứng kiến sự ra đời của một hệ thống tài chính dựa trên nhu cầu, không phải dựa trên lý tưởng. Các nhà đầu tư tổ chức sẽ tiếp tục thúc đẩy câu chuyện RWA on-chain, nhưng những người dùng thực sự sẽ tiếp tục sử dụng stablecoin như một công cụ sinh tồn. Câu hỏi đặt ra là: liệu chúng ta có thể xây dựng một cầu nối giữa hai thế giới này không? Hay chúng ta sẽ tiếp tục kể những câu chuyện vĩ đại trong khi bỏ lỡ những giải pháp thực tế? Tôi không có câu trả lời, nhưng tôi biết rằng mùa hè DeFi thực sự không phải là một câu chuyện về mã nguồn mở hay yield farming; nó là một câu chuyện về những con người đang cố gắng sống sót trong một thế giới tài chính bất ổn. Và đó, có lẽ, là câu chuyện đáng để kể nhất.