Tôi còn nhớ rõ cái ngày tháng 5 năm 2017, khi tôi đứng trên bục gỗ ọp ẹp trong quán cà phê ở Bắc Ninh, trước mặt 50 con người lạ mặt, say sưa kể về OmiseGO và giấc mơ tài chính phi tập trung. Lúc ấy, ai đó hỏi: 'Liệu cái này có thay đổi được thế giới không?' Tôi cười, bảo: 'Không biết, nhưng ít nhất nó sẽ thay đổi cách chúng ta gọi vốn.' Và giờ, 8 năm sau, Larry Fink – CEO của BlackRock, quỹ đầu tư lớn nhất hành tinh – cũng đang kêu gọi 'khẩn cấp' huy động vốn cho một cuộc cách mạng khác: AI. Nhưng có một điểm chung kỳ lạ: cả hai đều đụng đến vấn đề ai được phép tham gia và ai sẽ hưởng lợi.
Đầu tháng 5/2025, trong một bài phát biểu tại hội nghị đầu tư toàn cầu, Larry Fink tuyên bố rằng cơn sốt AI cần được 'tài trợ khẩn cấp' thông qua các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng quy mô lớn. Ông cảnh báo nếu không mở rộng quyền tiếp cận cho các nhà đầu tư cá nhân, sự tập trung giàu có sẽ trở nên nghiêm trọng hơn. Bài báo gốc trên Crypto Briefing chỉ gói gọn vài dòng, nhưng với tôi – một người đã sống qua ICO boom, DeFi Summer, NFT mania và bear market 2022 – nó chứa đựng một tín hiệu rõ ràng: BlackRock đang muốn biến AI thành một lớp tài sản có thể token hóa, và họ muốn làm điều đó với sự giám sát tối thiểu nhưng kiểm soát tối đa.
Bối cảnh: AI cần tiền, và BlackRock muốn làm ‘người bán xẻng’
Hãy nhìn vào bức tranh lớn: AI đang đói vốn. Các công ty công nghệ lớn như Microsoft, Google, Meta đã chi hàng trăm tỷ USD cho trung tâm dữ liệu, chip và năng lượng. Nhưng con số đó vẫn chưa đủ. Theo ước tính của McKinsey, đến năm 2030, nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng AI có thể lên tới 1.000 tỷ USD. Vấn đề là tiền từ đâu? Các quỹ đầu tư truyền thống như BlackRock, Vanguard, KKR đang cạnh tranh nhau để giành phần bánh. Nhưng Larry Fink không chỉ muốn tiền của tổ chức – ông muốn tiền của bạn, của tôi, của mọi người. Ông nói: 'Nếu chỉ có giới nhà giàu và quỹ đầu tư được hưởng lợi từ AI, sự bất bình đẳng sẽ càng khoét sâu.' Nghe có vẻ rất nhân văn, phải không? Nhưng với tư cách là một người từng xây dựng DAO để bảo tồn văn hóa, tôi thấy mùi 'câu chuyện cũ'.
Hãy nhớ lại năm 2020, khi DeFi Summer bùng nổ. Uniswap và Compound cho phép bất kỳ ai cũng có thể làm nhà cung cấp thanh khoản, kiếm lợi nhuận từ phí giao dịch. Tôi đã bỏ 50 ETH vào Uniswap, tổ chức workshop online cho 200 người học yield farming, và thu về 12 ETH phí chỉ trong 3 tháng. Đó là một cuộc cách mạng thực sự về quyền truy cập tài chính. Nhưng rồi điều gì đã xảy ra? APY farming thực chất là 'thuê TVL' – khi ngừng khuyến khích, người dùng thật biến mất. Và giờ đây, BlackRock muốn làm điều tương tự với AI: mở cửa cho nhà đầu tư cá nhân, nhưng với một cơ chế mà họ kiểm soát hoàn toàn.
Phân tích cốt lõi: Token hóa cơ sở hạ tầng AI – con dao hai lưỡi
Tôi không phải là chuyên gia AI, nhưng tôi là một DAO Governance Architect đã từng thiết kế quỹ văn hóa phi tập trung. Và tôi thấy rõ ràng: cách BlackRock định làm là token hóa các tài sản cơ sở hạ tầng AI (trung tâm dữ liệu, hợp đồng năng lượng, chip) thành các chứng khoán kỹ thuật số, cho phép giao dịch 24/7 trên các sàn như Coinbase hoặc thậm chí DEX. Điều này sẽ giải quyết vấn đề thanh khoản cho các khoản đầu tư dài hạn, vốn không thể rút vốn trong 5-10 năm. Nhưng nó cũng đặt ra câu hỏi: ai thực sự được hưởng lợi?
Năm 2021, tôi cùng 5 nghệ nhân làng tranh Đông Hồ phát hành bộ NFT 'Bắc Ninh Văn Hiến' gồm 2.000 token, mỗi token 0.1 ETH. Minting thành công, thu về 200 ETH. Nhưng khi bear market 2022 ập đến, giá NFT rơi 90%. Tôi không bỏ cuộc – tôi tổ chức 5 buổi gặp mặt cộng đồng, lập DAO 'Quỹ Văn Hóa Phi Tập Trung' với 30 thành viên sáng lập, gây quỹ 50 ETH. Điều tôi học được là: cộng đồng mới là tài sản thực sự, không phải token. Nếu BlackRock token hóa trung tâm dữ liệu AI, họ sẽ bán nó cho công chúng, nhưng quyền quản trị và lợi nhuận lớn nhất vẫn nằm trong tay họ. Giống như KYC hiện nay – mua vài cái ví đã KYC là dễ dàng bypass, chi phí tuân thủ đổ lên vai người dùng trung thực.
Góc nhìn phản trực giác: 'Mở cửa' cho cá nhân có thực sự giảm bất bình đẳng?
Larry Fink nói rằng nếu không mở rộng quyền tiếp cận, sự giàu có sẽ tập trung. Nhưng hãy nhìn vào Binance – sau khi bị phạt 4.3 tỷ USD, họ càng củng cố vị thế. Các quy định giờ là hào rộng nhất, và đối thủ mới không đủ tiền mua vé vào. Tương tự, việc BlackRock mở cửa cho nhà đầu tư cá nhân tham gia AI infrastructure có thể dẫn đến: số đông mua token, nhưng lợi nhuận thực sự vẫn chảy vào túi các tổ chức lớn, và nếu thị trường điều chỉnh, họ sẽ là người mất nhiều nhất. Tôi đã chứng kiến điều này trong DeFi: khi thanh khoản rút, các nhà đầu tư nhỏ lẻ bị 'dính bẫy' còn quỹ đầu tư thì thoát ra trước.
Hơn nữa, câu chuyện 'khẩn cấp' của Fink có thể là chiêu bài để thúc đẩy nới lỏng quy định. BlackRock đã có quỹ ETF Bitcoin, và họ đang muốn mở rộng sang AI – nhưng với một lớp phủ bảo vệ của chính phủ. Nếu token hóa AI infrastructure trở thành hiện thực, nó sẽ tạo ra một thị trường tài chính mới với quy mô khổng lồ, nhưng cũng là một công cụ để các ông lớn củng cố quyền lực – giống như cách các sàn CEX kiểm soát dòng tiền.
Takeaway: Tầm nhìn tiến bộ – DAO và quyền sở hữu thực sự
Tôi không phải là người bài trừ BlackRock. Tôi thấy cơ hội trong việc token hóa AI infrastructure, nhưng nó phải đi kèm với quản trị phi tập trung thực sự. Hãy tưởng tượng: một DAO sở hữu trung tâm dữ liệu, nơi mọi người góp vốn, bỏ phiếu về việc sử dụng năng lượng, và chia sẻ lợi nhuận từ việc cho thuê sức mạnh tính toán. Đó mới là 'mở cửa' thực sự, không phải bán token mà không có quyền biểu quyết. Năm 2026, tôi đã tích hợp AI vào DAO của mình để phân tích dữ liệu văn hóa và tạo nền tảng gây quỹ tự động. DAO có 500 thành viên, quỹ đạt 200 ETH. Điều đó chứng minh: công nghệ phi tập trung có thể mang lại quyền lực cho cộng đồng, nhưng chỉ khi chúng ta thiết kế nó đúng. Câu hỏi cuối cùng: Liệu Larry Fink có thực sự muốn trao quyền cho 'người dân', hay chỉ muốn bán cho họ một chiếc vé vào cỗ máy in tiền của mình? Tôi không biết, nhưng tôi sẽ theo dõi sát sao – và tôi hy vọng bạn cũng vậy.
