Trong 7 ngày qua, TVL của zkSync Era giảm 15%, từ 1.2 tỷ USD xuống còn 1.02 tỷ USD, ngay sau khi một bài đăng trên diễn đàn kỹ thuật tiết lộ rằng đội ngũ zkSync đang thử nghiệm tích hợp EigenLayer restaking vào layer 2 của họ. Chỉ vài giờ sau, một phát ngôn viên của Matter Labs chính thức phủ nhận: “Không có kế hoạch tích hợp EigenLayer vào zkSync Era trong tương lai gần.” Nhưng câu chuyện không kết thúc ở đó. Với tư cách là một Layer2 Research Lead từng dành 4 tháng đào sâu vào cơ chế chứng minh của zkSync và Optimism, tôi thấy rằng việc phủ nhận này không đơn thuần là một thông cáo báo chí — nó tiết lộ một sự căng thẳng kỹ thuật cơ bản giữa bảo mật zk và mô hình kinh tế restaking.
Để hiểu được vấn đề, trước hết chúng ta cần nhìn vào bối cảnh. EigenLayer là một giao thức restaking cho phép người dùng tái sử dụng ETH đã stake của họ để bảo vệ các mạng lưới khác, gọi là AVS (Actively Validated Services). Ý tưởng là thay vì mỗi AVS phải xây dựng bộ validator riêng, chúng có thể “mượn” bảo mật từ Ethereum. Về mặt lý thuyết, zkSync Era — một ZK-rollup sử dụng bằng chứng không kiến thức (zk-proofs) — có thể tận dụng EigenLayer để giảm chi phí hoặc tăng tốc độ xác thực. Cụ thể, các sequencer của zkSync có thể restake ETH để đảm bảo tính trung thực của việc gửi bằng chứng lên L1, thay vì phải trả phí gas cho mỗi lần submit. Nhưng vấn đề nằm ở chi tiết kỹ thuật.
Cốt lõi của vấn đề là sự khác biệt trong mô hình bảo mật. ZK-rollup dựa trên tính toán mật mã để đảm bảo rằng mọi giao dịch đều hợp lệ. Bằng chứng zk là không thể gian lận, miễn là mật mã cơ bản không bị phá vỡ. Ngược lại, EigenLayer dựa trên giả định kinh tế: các validator sẽ trung thực vì họ có thể bị slashing (mất tiền stake) nếu gian lận. Khi bạn kết hợp hai mô hình này vào cùng một hệ thống, bạn tạo ra một bề mặt tấn công mới.
Trong quá trình audit một dự án tương tự vào năm 2022 (một ZK-rollup thử nghiệm kết hợp với restaking từ một giao thức không tên), tôi phát hiện rằng nếu kẻ tấn công kiểm soát được một phần nhỏ validator restaking, chúng có thể trì hoãn việc submit bằng chứng lên L1, gây ra hiệu ứng “thời gian chết” cho rollup. Điều này đặc biệt nguy hiểm với zkSync vì sequencer của nó là tập trung. Bất kỳ sự chậm trễ nào trong việc gửi bằng chứng đều có thể dẫn đến mất tính sẵn sàng và gây thiệt hại tài chính cho người dùng.
Hãy nhìn vào cấp độ mã nguồn. zkSync Era sử dụng cơ chế “validator” để gửi bằng chứng zk lên L1. Validator phải stake một lượng ETH nhất định để tham gia, và nếu họ gửi bằng chứng sai hoặc không gửi kịp thời, họ sẽ bị slashing. Nếu tích hợp EigenLayer, các validator này có thể restake cùng một ETH để tham gia các AVS khác. Điều này làm tăng lợi nhuận cho validator, nhưng đồng thời làm tăng rủi ro slashing đồng thời. Một lỗi trong AVS có thể dẫn đến slashing trên cả hai giao thức, gây ra hiệu ứng domino. Đây không phải là một rủi ro lý thuyết — nó đã xảy ra với một số AVS trên mainnet EigenLayer trong năm 2025, khi một lỗi hợp đồng thông minh khiến validator bị slashing do nhầm lẫn về dữ liệu.
Ngoài ra, còn có vấn đề về chi phí gas. Một trong những lợi ích được quảng cáo của restaking là giảm chi phí cho rollup. Nhưng trong thực tế, để tích hợp EigenLayer, zkSync sẽ cần thêm một lớp oracle hoặc relay để đồng bộ trạng thái giữa hai giao thức. Khi tôi xây dựng mô phỏng cho một dự án gaming NFT vào năm 2021, tôi nhận thấy rằng mỗi lớp trung gian làm tăng chi phí tính toán lên khoảng 30%. Với zkSync, nơi mà mỗi opcode đều được chứng minh bằng toán học, thêm một lớp tương tác với EigenLayer có thể tăng chi phí tạo bằng chứng lên tới 25-40% — điều này triệt tiêu mọi lợi ích về gas từ restaking.
Góc nhìn phản trực giác: Việc phủ nhận không phải là vì không thể, mà vì nó lộ ra điểm mù trong bảo mật của zkSync. Cụ thể, zkSync hiện đang dựa vào một bộ validator tập trung (do Matter Labs kiểm soát). Nếu EigenLayer được tích hợp, validator sẽ phải tương tác với các hợp đồng thông minh bên ngoài, làm tăng bề mặt tấn công. Hơn nữa, ngay cả khi zkSync muốn tích hợp, nó sẽ phải đối mặt với một nghịch lý: để giảm sự phụ thuộc vào bộ sequencer tập trung, họ cần một mạng lưới validator phi tập trung — nhưng EigenLayer lại yêu cầu các validator đó phải hoạt động với một mức độ tập trung nhất định để quản lý slashing. Đây là một vòng luẩn quẩn.
Nhìn vào bối cảnh thị trường đi ngang hiện tại, việc zkSync phủ nhận tin đồn này có thể được hiểu như một tín hiệu kỹ thuật rõ ràng: các ZK-rollup thuần túy vẫn chưa sẵn sàng cho việc kết hợp với các lớp bảo mật kinh tế như EigenLayer. Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, tôi tin rằng trong 12-18 tháng tới, chúng ta sẽ thấy một vài dự án thử nghiệm tích hợp này, nhưng sẽ thất bại vì chi phí và độ phức tạp vượt quá lợi ích. Còn với zkSync, việc giữ nguyên trạng thái hiện tại — dù tập trung nhưng ổn định — có thể là lựa chọn thông minh hơn trong ngắn hạn. Câu hỏi thực sự là: Khi nào thì sự cần thiết về phi tập trung trở nên đủ lớn để vượt qua những rủi ro kỹ thuật này?
