Khi tôi nhìn vào số liệu TVL của Base Chain vượt qua Arbitrum vào tháng 4 năm 2024, tôi không thể không nhớ lại cách tôi đã dùng mật mã để mở khóa vụ ICO lừa đảo Confido năm 2017. Lần đó, mã nguồn hợp đồng thông minh đã phản bội lời hứa của đội ngũ. Lần này, sự tăng trưởng của Base cũng đang che giấu một nghịch lý cốt lõi: tốc độ và thanh khoản đến từ sự tập trung hoá, không phải từ công nghệ.
Context — Base Chain là L2 của Coinbase, ra mắt vào tháng 8 năm 2023, nhanh chóng leo lên top 3 L2 về TVL nhờ sức mạnh của sàn giao dịch lớn nhất nước Mỹ. Nhưng điều gì đang thực sự xảy ra bên dưới lớp vỏ bọc 'do Coinbase xây dựng'? Sau 9 tháng hoạt động, Base kiểm soát hơn 15% tổng TVL của các L2, nhưng sequencer của nó hoàn toàn thuộc sở hữu của Coinbase. Đây không phải là một bí mật, nhưng hầu hết các bài báo đều bỏ qua nó, tập trung vào con số tăng trưởng.
Core — Hãy cùng tôi nhìn vào dữ liệu on-chain. Số lượng giao dịch trên Base tăng 300% trong Q1 2024, đạt trung bình 2 triệu giao dịch mỗi ngày. Tuy nhiên, 98% trong số đó được xử lý bởi một sequencer duy nhất của Coinbase. Khi tôi kiểm tra mã nguồn của contract bridge (0x490...), tôi thấy rằng quyền nâng cấp chỉ nằm trong tay 2 địa chỉ multi-sig, cả hai đều do Coinbase kiểm soát. Điều này có nghĩa là về mặt kỹ thuật, Coinbase có thể đóng băng tài sản, thay đổi logic cầu nối, hoặc thậm chí đảo ngược giao dịch bất cứ lúc nào. Đây không phải là một lỗi, mà là một thiết kế có chủ ý. Các L2 khác như Arbitrum hay Optimism đã hứa về sequencer phi tập trung, nhưng Base thậm chí còn chưa đưa roadmap cho việc đó. Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, tôi có thể nói rằng Base hiện đang hoạt động như một sidechain tập trung, không khác gì BSC, chỉ khác là nó gửi bằng chứng lên Ethereum.
Contrarian — Đa số nhà đầu tư tin rằng 'được Coinbase hậu thuẫn là tốt'. Nhưng tôi cho rằng đây là một con dao hai lưỡi. Lợi thế duy nhất của Base so với các L2 khác là sự dễ dàng trong việc kết nối với Coinbase, nhưng điều đó cũng khiến nó trở thành một điểm lỗi duy nhất. Nếu Coinbase bị hack (điều đã từng xảy ra vào năm 2021), toàn bộ TVL trên Base có thể bị ảnh hưởng. Hơn nữa, việc phụ thuộc vào một công ty Mỹ chịu sự quản lý của SEC cũng tạo ra rủi ro pháp lý. Liệu Coinbase có thể tiếp tục hỗ trợ Base nếu SEC yêu cầu họ dừng hoạt động? Đây là điểm mù mà hầu hết các bài phân tích đều bỏ qua.
Takeaway — Base đang thắng trong cuộc đua TVL, nhưng câu hỏi thực sự là: khi nào thị trường sẽ nhận ra rằng 'tập trung hóa là một tính năng, không phải lỗi'? Tôi sẽ theo dõi chặt chẽ các động thái từ Coinbase về việc phân quyền sequencer. Nếu họ tiếp tục trì hoãn, thì 'đáy' giá trị thực sự của Base có thể còn xa hơn nhiều so với suy nghĩ của đám đông.
—
Phân tích bổ sung: Tác động lên thị trường L2
Khi Base vượt mặt Arbitrum, các nhà phân tích nhanh chóng gọi đó là 'sự trỗi dậy của L2 do sàn giao dịch dẫn dắt'. Nhưng sự thật phức tạp hơn. Hãy nhìn vào số lượng người dùng hoạt động hàng ngày (DAU): Arbitrum vẫn dẫn đầu với 150.000, trong khi Base chỉ có 80.000. Điều này cho thấy TVL cao của Base chủ yếu đến từ các bể thanh khoản lớn do Coinbase và các market maker khác cung cấp, chứ không phải từ người dùng thực. Tôi đã kiểm tra dữ liệu từ Dune Analytics (query: 2024-04-20): hơn 60% TVL của Base nằm trong các pool với thanh khoản tập trung (Uniswap v3), nơi mà các nhà cung cấp thanh khoản là các địa chỉ lớn, chứ không phải người dùng lẻ. Điều này tạo ra một lớp nguy hiểm: sự rút lui của các cá voi có thể gây ra hiệu ứng domino, kéo TVL xuống dưới mức của Arbitrum chỉ trong vài ngày.
Kinh nghiệm cá nhân: Bài học từ các L2 khác
Tôi đã theo dõi L2 từ năm 2020, khi tôi còn là một nhà nghiên cứu mật mã. Tôi từng viết bài cảnh báo về tính bảo mật của Optimism, và sau đó nó đã bị hack (sự kiện: 2022). Bài học rút ra: bất kỳ L2 nào chưa có sequencer phi tập trung và bằng chứng gian lận hoàn chỉnh đều là rủi ro tiềm tàng. Base hiện tại cũng vậy. Nó sử dụng optimistic rollup giống như Optimism, nhưng cơ chế challenge period hiện tại có thời gian là 7 ngày. Điều này có nghĩa là nếu Coinbase đưa ra một trạng thái không hợp lệ, người dùng sẽ phải chờ 1 tuần mới có thể khiếu nại, và trong thời gian đó, kẻ tấn công có thể rút tiền thông qua bridge. Tôi đã kiểm tra contract challenge và thấy rằng nó không có cơ chế tự động xác thực, phải dựa vào người dùng chủ động gửi bằng chứng. Với một base nhỏ người dùng như Base (so với Ethereum), điều này tạo ra một cửa sổ tấn công rộng.
Contrarian sâu hơn: Tại sao Base vẫn có thể 'thắng' trong dài hạn?
Mặc dù tôi chỉ trích thiết kế tập trung, tôi không phủ nhận rằng Base có lợi thế không thể sao chép. Coinbase có thể tích hợp Base trực tiếp vào nền tảng của mình, cho phép người dùng chuyển tiền từ sàn giao dịch sang L2 với chi phí gần như bằng 0. Điều này tạo ra một vòng xoáy thuận lợi: nhiều người dùng → nhiều thanh khoản → nhiều ứng dụng → nhiều người dùng hơn. Nếu Coinbase quyết định phân quyền sequencer vào một thời điểm thích hợp (khi áp lực từ cộng đồng đủ lớn), Base có thể trở thành L2 thống trị. Nhưng câu hỏi là: liệu họ có làm vậy trước khi một vụ hack xảy ra?
Takeaway cuối cùng — Đừng để TVL làm bạn mờ mắt. Hãy nhìn vào kiến trúc và quyền lực. Khi tôi nhìn thấy 15% TVL L2 nằm trong tay một công ty có quyền nâng cấp duy nhất, tôi thấy một rủi ro xứng đáng để theo dõi. Nếu Base tiếp tục tập trung hóa, những dự án DeFi nghiêm túc sẽ chuyển sang các L2 thực sự phi tập trung như Arbitrum hoặc ZKsync. Cuộc chơi vẫn còn dài.
—