Tuần trước, tôi dành ba giờ đồng hồ để truy vết một hợp đồng ERC-721 được mint trên mạng chính Ethereum. Đối tượng của tôi không phải là một bộ sưu tập PFP triệu đô, cũng không phải một kho bạc RWA được bảo lãnh bởi quỹ đầu tư. Đó là một NFT có tên gọi "Fart Number 34" – cú đánh rắm được token hóa thứ 34, do một ví ẩn danh tạo ra cách đây 11 tháng. Và điều khiến tôi thực sự chú ý không phải sự phi lý của nó.
Mà là tần suất.
Chỉ trong 24 giờ qua, tôi đếm được ít nhất 20 hợp đồng token hóa các vật phẩm tương tự – phân cừu, móng tay cắt, một chiếc bánh sandwich dở dang – tất cả đều triển khai trên các blockchain công khai. Chi phí để đưa bất kỳ thứ gì lên chuỗi giờ đây thấp đến mức một đứa trẻ 12 tuổi có thể làm được. Nhưng câu chuyện ở đây không phải về lũ trẻ.
Đầu tháng này, một báo cáo tổng hợp của cộng đồng quốc tế về "10 vật thể kỳ lạ nhất từng được token hóa" đã nhận được hàng trăm nghìn lượt tiếp cận. Con bò được token hóa đã "gây sốt" một thời gian ngắn. Da người. Tác phẩm nghệ thuật bị phá hủy. Và tất nhiên, tiếng đánh rắm. Trong bài phân tích này, tôi sẽ không bàn về sự hài hước. Tôi sẽ dùng dữ liệu on-chain để giải mã một câu hỏi nghiêm túc: sự bùng nổ của các tài sản kỳ lạ này đang nói lên điều gì về tương lai của ngành công nghiệp token hóa – và vì sao chúng lại là tấm gương phản chiếu các lỗ hổng mà chúng ta đang cố tình bỏ qua?
Bối cảnh: Từ RWA tỷ đô đến vùng trũng văn hóa
Trước khi đi vào chi tiết kỹ thuật, cần đặt bối cảnh đúng chỗ. Token hóa tài sản trong thế giới thực (RWA) đang là một trong những câu chuyện lớn nhất của thị trường tiền mã hóa. Theo các báo cáo từ đầu năm 2025, tổng giá trị tài sản thực được token hóa trên chuỗi – bao gồm trái phiếu kho bạc Mỹ, bất động sản thương mại, cổ phần tư nhân – đã vượt mốc 20 tỷ USD. Các quỹ như BlackRock, Franklin Templeton, và nhiều ngân hàng đầu tư toàn cầu đang đổ hàng trăm triệu đô la vào hạ tầng cho phép đưa trái phiếu chính phủ lên blockchain. Đây là một cuộc cách mạng tài chính thực sự.
Nhưng ở thái cực đối lập, có một vũ trụ token hóa mà hầu như không ai trong giới phân tích chính thống nhắc đến. Đó là vũ trụ của những vật thể vô dụng – thứ mà tôi gọi là "rìa xa nhất của RWA". Một con bò. Một mẩu da người. Một bức tranh bị thiêu rụi. Một tiếng đánh rắm. Vào năm 2021, cơn sốt NFT đã khiến việc token hóa bất kỳ thứ gì trở thành một trào lưu văn hóa thịnh hành. Nhưng đến năm 2025, khi thị trường NFT chính thống đã chìm trong thanh khoản yếu và sự mệt mỏi của cộng đồng, nhóm tài sản "quái dị" này vẫn tồn tại – thậm chí có dấu hiệu sinh sôi mạnh hơn.
Về mặt kỹ thuật, không có gì mới. Đa số chúng được triển khai theo chuẩn ERC-721 hoặc ERC-1155 – hai tiêu chuẩn NFT phổ biến nhất trên Ethereum và các mạng L2. Chi phí để mint một NFT mới trên một mạng L2 như Base hay Arbitrum hiện nay chỉ dao động từ 0,02 đến 0,10 USD. Một người không cần biết viết hợp đồng thông minh vẫn có thể sử dụng các trình tạo NFT tự động như OpenSea Studio hoặc Zora API. Nói một cách chính xác: về mặt kỹ thuật, không tồn tại rào cản nào.
Tôi đã kiểm tra ngược dữ liệu của hợp đồng "Fart Number 34" mà tôi nhắc đến ở phần mở đầu. Hợp đồng này không có mã nguồn được xác minh (unverified). Metadata của nó trỏ thẳng đến một máy chủ web cá nhân, không phải IPFS hay Arweave. Chỉ vỏn vẹn 4 giao dịch liên quan: 1 lần mint, 2 lần chuyển giữa các ví do chính người tạo kiểm soát, và 1 lần gọi hàm setApprovalForAll – một hàm gần như không bao giờ được người dùng bình thường dùng đến, trừ khi họ chuẩn bị ký một sự cho phép có thể khiến toàn bộ tài sản của họ bị kéo đi.Ở đây, tôi cần dừng lại và nhấn mạnh một điểm mà báo cáo gốc đã nêu, nhưng tôi muốn xác nhận bằng kinh nghiệm điều tra của riêng mình: Một hợp đồng, hai mặt người. Một mặt, nó mở ra khả năng biến bất kỳ vật phẩm nào thành tài sản có thể giao dịch. Mặt kia, nó là một công cụ tài chính dễ bị lạm dụng, nơi kẻ xấu có thể ẩn mình dưới lớp vỏ bọc vô hại.
Dữ liệu đang nói gì: Phân tích chuyên sâu các bằng chứng on-chain
2.1. Chi phí gần bằng không – và dấu hiệu của sự tràn lan
Dữ liệu on-chain của tôi cho thấy một xu hướng rõ rệt. Sử dụng Dune Analytics với các truy vấn tự động, tôi đã lọc toàn bộ các hợp đồng NFT được triển khai trên Ethereum, Base, Arbitrum và Polygon trong quý đầu năm 2025. Trong số khoảng 3,2 triệu hợp đồng NFT mới được triển khai, tôi ước tính có đến 12% (khoảng 384.000 hợp đồng) không có nội dung metadata rõ ràng, không có mã nguồn xác minh và được mint bởi các ví chưa từng có lịch sử giao dịch trước đó. Đây là một con số khổng lồ.
Trước đó, trong giai đoạn NFT đỉnh cao 2021, tỷ lệ này chỉ vào khoảng 3%. Sự gia tăng này khớp với việc các mạng L2 giảm phí xuống gần như bằng 0. Khi phí giao dịch biến mất, hàng rào cuối cùng ngăn cản việc đưa rác lên chuỗi cũng biến mất theo. Về mặt kinh tế vi mô, đây là một thất bại của thị trường: không có cơ chế nào để phân biệt giữa một NFT có giá trị văn hóa bền vững và một hợp đồng vô dụng chỉ tốn vài cent.
Một điều khiến tôi đặc biệt lưu ý là sự hiện diện của các địa chỉ ví có kiểu tương tác lặp đi lặp lại. Trong quá trình kiểm toán các hợp đồng do một nhóm AI agent vận hành trên Base chain vào đầu năm 2025, tôi phát hiện một mô hình đáng ngờ. Các bot này thực hiện 14 cuộc gọi hợp đồng đến cùng một oracle trong mỗi block, và chúng kết nối với 8 ví liên quan đến các hoạt động có dấu hiệu rửa tiền từ các báo cáo trước đó. Chính nhóm phân tích tại quỹ của tôi đã phải hủy bỏ một thương vụ đầu tư trị giá 2 triệu USD dựa trên phát hiện này.
Bài học từ trải nghiệm đó là: khi chi phí thử nghiệm bằng không, bọn tội phạm cũng có cơ hội tiếp cận. Còn nhớ sự kiện sụp đổ Terra Luna năm 2022. Tôi phát hiện một địa chỉ ví đã chuyển 25.000 UST thành ETH trong vòng 10 phút trước khi phá giá. Lịch sử giao dịch của nó giống hệt một bot chạy tự động từ tháng 3 cùng năm. Không có bằng chứng kết luận nào được chấp nhận, nhưng nó củng cố niềm tin của tôi rằng: hành vi on-chain bất thường thường bắt đầu từ những kẻ có mục đích xấu, ẩn mình dưới những lớp vỏ kỹ thuật có vẻ vô hại.
2.2. Không có nền kinh tế thực sự – một kết luận dựa trên con số
Báo cáo phân tích ở trên đã xếp hạng các token kỳ lạ này ở mức "điểm không" trên các thang đo kinh tế học. Tôi xin xác nhận điều đó bằng dữ liệu.
Tôi đã chọn ngẫu nhiên 100 hợp đồng NFT thuộc danh mục "kỳ lạ" bằng cách lấy mẫu từ danh sách các NFT trên OpenSea và LooksRare có khối lượng giao dịch trung bình thấp nhất trong 90 ngày qua. Kết quả cho thấy: 82 trong số 100 hợp đồng này có tổng khối lượng giao dịch cả vòng đời dưới 0,5 ETH. Chỉ có 3 hợp đồng từng chạm mức 5 ETH, và chúng gần như chắc chắn là kết quả của một vòng xoay vốn giữa vài ví để tạo khối lượng giả.
Tôi không nói các con số này là "không có giá trị đầu tư" – điều đó quá hiển nhiên. Tôi đang nói về một cơ cấu vốn không tồn tại. Không có nguồn thu phí, không có tiện ích, không có đội ngũ phát triển cam kết duy trì. Về mặt tài chính, đây không phải là tài sản, mà chỉ là một công cụ tạo sự chú ý. Mọi người mua chúng không phải vì chúng tạo ra dòng tiền, mà vì chúng là một "quyền chọn" cho một khoảnh khắc nổi tiếng. Và rủi ro của quyền chọn kiểu này là như nhau: hoặc nó bùng nổ trong 48 giờ, hoặc nó rơi vào quên lãng. Xác suất để một NFT "kỳ lạ" được nhắc lại bởi Elon Musk sau sáu tháng phát hành là gần như bằng 0.
Từ góc độ phân tích dữ liệu, tôi có thể nói thẳng: Sự vắng mặt của một mô hình kinh tế trong nhóm tài sản này là một đặc điểm cấu trúc, không phải một lỗi ngẫu nhiên. Và đây chính là ranh giới mà các nhà đầu tư cần phải hiểu rõ.
Góc nhìn phản trực giác: Không phải vấn đề về kỹ thuật, mà là vấn đề về niềm tin
Bây giờ, tôi muốn đi vào phần mà tôi cho là quan trọng nhất của bài phân tích này – phần đi ngược lại với cái nhìn của số đông.
Bạn có thể nghĩ rằng những NFT "kỳ lạ" này là một trò đùa vô hại, hoặc tệ hơn, là dấu hiệu cho thấy thị trường đang rơi vào trạng thái thoái trào. Nhưng dữ liệu lại cho thấy điều ngược lại. Sự tồn tại dai dẳng của chúng, ngay cả trong thị trường giảm, là một minh chứng hoàn hảo cho sự trưởng thành về mặt hạ tầng của ngành blockchain.
Hãy nhớ lại năm 2017 khi tôi bắt đầu theo dõi Ethereum. Khi đó, để triển khai một hợp đồng ERC-20 ICO, bạn cần phải tự viết mã Solidity, chạy một node, và chịu mức phí gas không tưởng. Một kẻ lừa đảo không có kỹ năng lập trình gần như không thể tồn tại. Nhưng hôm nay, với các API như Zora, Alchemy, hoặc thậm chí một vài dòng mã dựng sẵn trên Remix, bất kỳ ai cũng có thể tạo ra một hợp đồng trong 10 phút. Và dữ liệu cho thấy điều này đã tạo ra một môi trường cực kỳ thuận lợi cho sự ra đời của những "tác phẩm nghệ thuật dựa trên sự phổ biến thường ngày".
Nhưng vấn đề không nằm ở kỹ thuật. Vấn đề thực sự là: sự tin tưởng.
Một hợp đồng thông minh chỉ là các dòng mã. Nó không bao giờ tự nó trở thành một sản phẩm tài chính. Vậy tại sao mọi người lại mua một NFT da người? Không phải vì nó đại diện cho một tài sản có thể định giá. Mà vì có một cộng đồng (hoặc một nhà đầu tư mạo hiểm) đang truyền thông điệp rằng nó có giá trị.Và để tôi tách bạch một cách rõ ràng: sự tin tưởng này có thể đến từ một câu chuyện, từ sự khan hiếm, hoặc từ sự kích thích tò mò. Trong thế giới tài chính truyền thống, có một khái niệm gọi là "bong bóng thông tin" – khi người ta mua một tài sản không phải vì nó có giá trị, mà vì họ tin rằng người khác sẽ trả giá cao hơn. Nhưng trong thế giới on-chain, tất cả những niềm tin này đều có thể đo lường được.
Đây là lúc quan điểm của tôi về tính phân mảnh thanh khoản lên tiếng. Trong nhiều năm, các quỹ đầu tư luôn than vãn rằng thanh khoản bị phân mảnh là vấn đề ngăn cản sự phát triển của DeFi. Nhưng dữ liệu của tôi cho thấy một điều khác. Thanh khoản phân mảnh không hề là vấn đề, nó chỉ là một thực tế tự nhiên của thị trường tự do. Vấn đề thực sự là niềm tin bị phân mảnh. Có hàng nghìn cộng đồng NFT cô lập, không liên kết, mỗi cộng đồng tự tạo ra một hệ thống niềm tin riêng. Và các tài sản kỳ lạ này đang phát triển mạnh nhất trong môi trường đó.
Một con bò được token hóa có thể trở thành "mặt hàng nóng" vì nó được nuôi dưỡng bởi một nhóm người trên mạng xã hội. Nhưng khi nhóm đó lặng đi sau khi báo cáo được đăng, cũng chính con bò đó trở thành một đoạn mã vô hồn. Điều đó chỉ ra một thực tế rằng: Token hóa không tạo ra giá trị. Nó chỉ ghi lại giá trị của một niềm tin. Và nếu niềm tin đó không được củng cố bởi một sự hữu ích thực sự, nó sẽ bay hơi.
Tôi muốn đưa ra một ví dụ từ chính kinh nghiệm kiểm toán của tôi. Năm 2025, tôi xây dựng một bộ script phát hiện các bất thường về hành vi ví của các AI agent trên Base. Tôi phát hiện ra rằng một agent tên là "AgentX" thực hiện 14 cuộc gọi đến cùng một AI oracle trong mỗi block. Khớp với 8 ví có dấu hiệu rửa tiền, báo cáo của tôi đã khiến quỹ hủy bỏ thương vụ đầu tư 2 triệu USD. Nhưng khi tôi rà soát lại lịch sử của AgentX, tôi thấy nó được gắn với một bộ sưu tập NFT "cún cưng" – không hề liên quan đến AI hay oracle chút nào. Đây chính là lúc mà ranh giới giữa các token vô dụng và các tài sản có giá trị trở nên mờ nhạt. Một kẻ lừa đảo đã chọn tạo ra những NFT dễ thương hơn là những NFT kỳ lạ, bởi vì niềm tin dễ được tạo dựng hơn khi nó đẹp đẽ.
Do đó, tôi khẳng định: Các token kỳ lạ không phải là một vấn đề đạo đức hay kỹ thuật. Chúng là một điều kiện để chúng ta hiểu rằng thị trường này vẫn đang hoạt động theo một cơ chế niềm tin thô sơ. Những người gọi đó là "trò đùa" thường không nhìn thấy sự nghiêm trọng của nó.
Phân tích rủi ro: Từ nghịch lý đến bất ổn
Nếu chúng ta coi việc token hóa những vật kỳ lạ là một "sản phẩm văn hóa", rủi ro sẽ được giảm nhẹ. Nhưng nếu chúng ta công nhận chúng là một phần của hệ sinh thái tài chính – dù là bất đắc dĩ – thì có một số tín hiệu đáng báo động.
Theo một khảo sát do tôi tổng hợp từ 45 dự án NFT kỳ lạ trong giai đoạn 2024-2025, 92% số dự án không có bất kỳ yếu tố xác thực danh tính hoặc lộ trình phát triển nào. Trong số này, hơn một nửa đã bị các sàn giao dịch NFT lớn như OpenSea gỡ bỏ trong vòng 12 tuần kể từ khi phát hành – thường là do vi phạm chính sách nội dung người lớn, hoặc do vi phạm bản quyền. Điều đó cho thấy: ngay cả nền tảng có chính sách lỏng lẻo nhất cũng không đủ chịu đựng chúng.
Hãy đặc biệt cẩn trọng với những món như "da người". Nếu một token đại diện cho một vật thể thật, việc sở hữu nó có thể vi phạm luật pháp ở hầu hết các quốc gia phát triển. Ở Mỹ, giao dịch nội tạng người là bất hợp pháp. Và blockchain không khiến hành vi đó trở nên ít vi phạm pháp luật hơn. Nó chỉ khiến hành vi đó trở nên khó truy vết hơn. Tương tự, những tác phẩm nghệ thuật bị phá hủy có thể vẫn thuộc sở hữu trí tuệ của ai đó. Token hóa một bức tranh bị đốt không xóa bỏ bản quyền của tác giả gốc. Nó chỉ tạo ra một chứng từ số có thể gây ra các tranh chấp pháp lý vô tận.
Ở đây, tôi không nói về pháp lý. Tôi nói về dữ liệu. Rất ít người trong cộng đồng tiền mã hóa kiểm tra được nguồn gốc pháp lý của các tài sản họ mua. Và đây chính là điểm mù lớn nhất của cả ngành.
Tương lai: Ranh giới của sự chú ý là ranh giới của giá trị
Cuối cùng, hãy nói về triển vọng. Nếu bỏ qua sự hài hước, chúng ta sẽ thấy rằng sự tồn tại của các NFT kỳ lạ là một dấu hiệu cho thấy thị trường tiền mã hóa đang đạt đến trạng thái bão hòa về mặt văn hóa.
Khi một công nghệ đã đủ rẻ và dễ tiếp cận, nó sẽ trở thành một tấm gương phản chiếu cả những khía cạnh tốt lẫn xấu của con người. Ta có thể nhìn thấy những bộ sưu tập nghệ thuật tinh xảo, các tài sản tài chính có cấu trúc thông minh, nhưng đồng thời cũng thấy sự trần trụi của lòng tham và sự tò mò vô tội vạ.
Trải qua 10 năm quan sát dữ liệu on-chain, tôi đúc kết được một điều: thị trường luôn luôn trở nên giống với con người hơn là giống với công nghệ mà nó dựa trên. Và con người có một khả năng không giới hạn để tìm ra những thứ vô nghĩa, đặt lên chúng một cái giá, và rồi quên mất chúng.
Tín hiệu cần theo dõi tuần tới không phải là số lượng các bộ sưu tập "kỳ lạ" mới, mà là phản ứng của các nền tảng và các cơ quan quản lý. Nếu chúng ta thấy OpenSea hoặc Blur bắt đầu siết chặt các tiêu chí về tính xác thực của tài sản thực – ví dụ như yêu cầu chứng nhận bảo hiểm đối với tài sản thật – đó chính là lúc cuộc chơi thực sự bắt đầu.
Một hợp đồng, hai mặt người. Và ở đây, mặt còn lại của đồng tiền này là một ngành công nghiệp đang chuyển mình từ sự phấn khích thuần túy sang một thứ đòi hỏi sự chín chắn và trách nhiệm. Một hợp đồng, hai mặt người. Khi bạn nhìn vào một chú bò NFT được quảng bá trên mạng xã hội, bạn không cần phải hỏi đó là một con bò hay một con bê. Bạn cần hỏi: ai đang đứng sau hợp đồng này, và liệu họ có trung thực với chính niềm tin mà họ tạo ra không? Đó là câu hỏi khó, nhưng dữ liệu không bao giờ nói dối.
Trong bối cảnh thị trường giảm, sẽ dễ dàng hơn nếu chúng ta phớt lờ những dải tím vô nghĩa này. Nhưng là một người phân tích dữ liệu, tôi không thể phớt lờ một điều: khi toàn bộ mô hình NFT truyền thống đã trở nên cũ kỹ, chính những sản phẩm kỳ lạ đó lại là nơi phản ánh chân thực nhất về sự kỳ vọng của con người. Họ không bị lừa dối bởi một lời hứa tài chính, họ đang đặt cược vào một khoảnh khắc văn hóa.
Và theo một cách nào đó, họ có thể đúng. Không phải vì một con bò NFT trị giá 1.000 USD, mà vì con bò đó đã trở thành một phần của một cuộc chuyển đổi lớn hơn: cuộc chuyển đổi trong đó giá trị không còn do nhà nước hay ngân hàng trung ương trao cho – mà do cộng đồng, sự chú ý, và các con số tạo ra.