Hãy tự xem mã nguồn của bất kỳ giao thức DeFi nào đang hot trên Twitter. Tôi đã làm điều đó vào tuần trước, kiểm tra 5 dự án được quảng cáo là 'giải pháp thanh khoản thống nhất'. Kết quả? 3 trong số đó có logic pool phức tạp hơn mức cần thiết. Lửa thử vàng, bear market thử code. Và thị trường hiện tại đang thử nghiệm rất nhiều thứ.
Câu chuyện bắt đầu từ một cuộc gọi vào tháng 10/2023. Một người bạn từ Tel Aviv, đang làm việc cho một quỹ đầu tư mạo hiểm, hỏi tôi: 'Mày có nghĩ thanh khoản đang bị phân mảnh quá mức không?'. Tôi im lặng một lúc, nhìn vào mã của một giao thức cross-chain đang gây sốt. Câu trả lời của tôi là: 'Không. Vấn đề không phải là phân mảnh. Vấn đề là ai hưởng lợi từ việc kể câu chuyện đó.'
Hãy nhìn vào bối cảnh. DeFi Summer 2020, mọi thứ đơn giản. Bạn có một pool thanh khoản trên Uniswap, bạn kiếm phí. Nhưng sau đó, hàng trăm giao thức ra đời, mỗi cái đều có pool riêng. Đây là câu chuyện thanh khoản bị 'phân mảnh'. Nhưng thực tế, nó là sự đa dạng hóa. Các LP không bị mắc kẹt. Họ có quyền chọn. Họ có thể di chuyển. Vấn đề thực sự là gì?
Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi từ năm 2020, khi tôi xây dựng bot DeFi đầu tiên, tôi thấy rõ một điều: các VC không muốn thanh khoản phân mảnh vì nó khó kiểm soát. Họ muốn các giao thức 'tổng hợp' thanh khoản, để họ có thể đặt cược vào một ống hút duy nhất. Đó là lý do tại sao chúng ta thấy quá nhiều sản phẩm 'aggregator' ra đời. Nhưng hãy tự hỏi: nếu thanh khoản thực sự bị phân mảnh, tại sao Uniswap vẫn chiếm 40% khối lượng giao dịch?
Tôi nhớ lại năm 2021, khi làm việc với một dự án NFT. Họ muốn xây dựng một cơ chế thanh khoản tập trung, theo kiểu 'một pool cho tất cả NFT'. Tôi đã từ chối. Lý do kỹ thuật: mỗi bộ sưu tập NFT có đặc tính riêng, và việc gộp chúng vào một pool tạo ra rủi ro về giá trị không tương xứng. Họ nghe lời tôi, và cuối cùng, họ tạo ra ba pool riêng biệt. Kết quả? Họ sống sót qua bear market 2022, trong khi các dự án 'tổng hợp' khác chết dần.
Bây giờ, hãy nhìn vào các giao thức Layer-2. Nhiều người nói rằng L2 làm phân mảnh thanh khoản của Ethereum. Thật vô lý. Mỗi L2 là một hệ sinh thái riêng, với cộng đồng và ứng dụng riêng. Thanh khoản không bị phân mảnh, nó được phân phối. Và điều đó là tốt. Nếu bạn muốn 'thống nhất' thanh khoản, bạn phải hỏi: ai kiểm soát cầu nối? Ai kiểm soát dữ liệu? Đó là lý do tại sao tôi luôn nói rằng Lớp Data Availability (DA) bị thổi phồng. 99% rollup không tạo đủ dữ liệu để cần DA chuyên dụng. Họ làm điều đó vì VC muốn họ làm.
Trong quá trình kiểm tra mã của một giao thức cross-chain, tôi phát hiện ra một điều thú vị. Họ tuyên bố 'giải quyết phân mảnh thanh khoản', nhưng thực tế, họ chỉ tạo ra một lớp trừu tượng hóa. Mã của họ có ba module chính: một module để kết nối với các chain khác, một module để quản lý pool, và một module để tính phí. Module kết nối sử dụng một cơ chế gọi là 'lazy bridge' - chỉ kết nối khi có giao dịch. Điều này có nghĩa là, về mặt kỹ thuật, thanh khoản vẫn nằm rải rác, chỉ là có một lớp trung gian che giấu nó.
Tôi đã test thử. Tôi gửi 1 ETH từ chain A sang chain B qua giao thức này. Kết quả? Mất 3 phút, phí gas 0.01 ETH, và có một rủi ro nhỏ về việc giao dịch không hoàn thành. Nếu tôi gửi trực tiếp qua cầu nối native, nó mất 2 phút và phí 0.005 ETH. Vậy lợi ích ở đâu? Câu chuyện 'phân mảnh' là một câu chuyện được thiết kế để bán sản phẩm.
Hãy nhìn vào các dự án từ góc nhìn của một kỹ sư. Một pool thanh khoản đơn lẻ không phải là giải pháp tối ưu cho tất cả mọi thứ. Nó tạo ra một điểm thất bại duy nhất. Nếu pool đó bị tấn công, toàn bộ hệ sinh thái bị ảnh hưởng. Phân mảnh, ngược lại, tạo ra sự đa dạng. Nếu một pool bị tấn công, các pool khác vẫn hoạt động. Đó là bản chất của phi tập trung.
Trong bear market hiện tại, các dự án đang cố gắng thu hút thanh khoản bằng cách kể câu chuyện 'chúng tôi giải quyết phân mảnh'. Nhưng hãy nhìn vào dữ liệu. Trong 7 ngày qua, một giao thức 'tổng hợp' thanh khoản đã mất 40% LP. Tại sao? Bởi vì LP nhận ra rằng họ không có quyền kiểm soát. Họ không thể di chuyển thanh khoản một cách linh hoạt. Họ bị mắc kẹt trong một hệ thống mà họ không hiểu.
Tôi đã chứng kiến điều này vào năm 2022, khi FTX sụp đổ. Mọi người mất tiền không phải vì thị trường, mà vì họ đặt lòng tin vào một hệ thống tập trung. Phân mảnh là một cơ chế bảo vệ. Nó buộc bạn phải suy nghĩ, phải kiểm tra, phải xác minh. Nó là một cách để giảm rủi ro hệ thống.
Vậy câu hỏi thực sự là: tại sao chúng ta lại sợ phân mảnh? Bởi vì nó làm cho việc đầu cơ khó khăn hơn. Nó làm cho việc tính toán lợi nhuận phức tạp hơn. Nhưng đó là điều tốt. Nó tạo ra một thị trường hiệu quả hơn, nơi thông tin được phân phối, không tập trung vào một vài tay chơi lớn.
Hãy nhìn vào cộng đồng DeFi. Cộng đồng mạnh nhất là cộng đồng biết tự sửa code. Họ không cần một giải pháp 'tổng hợp'. Họ cần các công cụ để tự quản lý thanh khoản của mình. Đó là lý do tại sao tôi viết blog. Để dạy mọi người cách tự xây dựng pool, cách tự kiểm tra mã, cách tự đưa ra quyết định.
Trong một bài kiểm tra gần đây, tôi đã so sánh hai chiến lược: một là sử dụng giao thức 'tổng hợp' thanh khoản, hai là tự phân bổ thanh khoản trên ba pool khác nhau. Kết quả? Chiến lược thứ hai có lợi nhuận thấp hơn 5% trong tháng đầu, nhưng sau 6 tháng, nó vượt trội hơn 15% vì nó linh hoạt hơn. Tôi có thể di chuyển thanh khoản khi thị trường thay đổi. Giao thức 'tổng hợp' không cho phép điều đó.
Đó là bài học từ thực tế. Phân mảnh không phải là vấn đề. Nó là một tính năng. Nó phản ánh bản chất đa dạng của blockchain. Nó phản ánh sự phi tập trung. Các VC không muốn bạn hiểu điều này, vì họ muốn bạn mua sản phẩm của họ. Nhưng tôi không phải là VC. Tôi là một kỹ sư. Và tôi nói với bạn: hãy tự xem mã nguồn. Hãy tự kiểm tra. Hãy tự đưa ra quyết định.
Lửa thử vàng, bear market thử code. Thị trường hiện tại đang thử nghiệm rất nhiều thứ. Những dự án kể câu chuyện 'phân mảnh' sẽ chết nhanh hơn bạn nghĩ. Những dự án thực sự phi tập trung, với thanh khoản được phân phối tự nhiên, sẽ sống sót. Bởi vì cuối cùng, code là thật, còn lại là ảo.
Trong tương lai, tôi tin rằng chúng ta sẽ thấy một sự trở lại của các pool thanh khoản đơn giản, nhưng được tích hợp sâu vào các ứng dụng cụ thể. Mỗi ứng dụng sẽ có pool riêng, với logic riêng, và người dùng sẽ có quyền kiểm soát hoàn toàn. Đó là tầm nhìn của tôi. Và nó không đến từ một VC nào. Nó đến từ mã nguồn.